ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫН БАСҚАРЫЛАТЫН ТОЛЫҚТЫРУ МҮМКІНДІКТЕРІН БАҒАЛАУ
DOI:
https://doi.org/10.26577/JGEM20257947Кілттік сөздер:
жер асты суларының сапасы, басқарылатын су қабатын толықтыру (MAR), Бодырев инфильтрация әдісі, гидрохимиялық талдау, Шығыс Қазақстан, Аягөз өзені алабы, климаттың өзгеруіне бейімделу, суармалы суды басқару, тұрақты ауыл шаруашылығыАннотация
Қазақстандағы жер асты сулары климаттың өзгеруі, маусымдық құбылмалылық және жер үсті суларының шектеулі қолжетімділігі жағдайында елдің су және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде барған сайын маңызды әрі стратегиялық табиғи ресурсқа айналуда. Соңғы жылдары су тапшылығының артуы мен экожүйелік тепе-теңдіктің бұзылуы бұл ресурсты тиімді пайдаланудың өзектілігін арттырды. Осы зерттеу барысында Шығыс Қазақстан өңіріндегі жер асты суларының сапасы мен топырақтың инфильтрациялық қасиеттері кешенді түрде зерттеліп, басқарылатын су қабатын толықтыру (Managed Aquifer Recharge, MAR) технологиясын енгізудің экологиялық, техникалық және әлеуметтік тұрғыдан тиімділігі жан-жақты бағаланды. Гидрохимиялық талдау нәтижелері минералдануы төмен, негізінен кальций-магнийлі гидрокарбонат типті сулардың басым екенін көрсетті, бұл олардың ауыл шаруашылығында суару, мал шаруашылығы және тұрмыстық қажеттіліктер үшін кеңінен пайдалануға жарамды екенін дәлелдейді. Бодырев әдісімен жүргізілген инфильтрациялық сынақтар аллювийлі және құмды-қиыршық тасты шөгінділердің орташа және жоғары өткізгіштігін растады, бұл жер асты суларын толықтыруға өте қолайлы табиғи жағдайлар бар екенін айқындайды. MAR пилоттық жобалары үшін Жарбулак, Қатынсу және Құрайлы учаскелері ең перспективалы аймақтар ретінде анықталды. Алынған нәтижелер MAR технологиясының климатқа бейімделген, экологиялық, экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан тиімді әрі болашағы зор шешім екенін дәлелдейді.
