СЫРДАРИЯ ӨЗЕНІНІҢ АҒЫНЫНЫҢ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІНЕ СЕЗІМТАЛДЫҒЫН ТАЛДАУ

Аңдатпа

Өзен ағыны тікелей климаттық жағдайларға (мысалы, температура, жауын-шашын және булану) байланысты, олар суайрық шкаласында су балансына әсер етеді. Бұл жұмыс Орталық Азиядағы Сырдария өзені бассейніндегі ағынға климаттың өзгеруінің әсерін зерттеу үшін жүргізілді. Климаттық өзгерістердің ағынға әсерін бағалау үшін ағынның уақытша үрдістері ағынның жауын-шашынға, температураға және ықтимал булану транспирациясына сезімталдығын пайдаланып зерттелді, ал құрғақшылық индексі климаттық серпімділіктің өзгертілген әдісімен бағаланды. Нәтижелер ағынның жауын-шашынға және ықтимал булану транспирациясына сезімталдығының орташа коэффициенттері 2,4 және -1,4, ал температураға сезімталдығы сәйкесінше -0,8 екенін көрсетті, бұл жауын-шашынның немесе ықтимал булану транспирациясының 10%-ға артуы ағынның сәйкесінше 24%-ға артуына немесе 14%-ға төмендеуіне әкелетінін көрсетеді. Сонымен қатар, ағынның құрғақшылық индексіне сезімталдығының орташа коэффициенті 0,65-тен 2,8-ге дейін өзгерді. Ағынның климаттық өзгерістерге сезімталдығының орташа коэффициенттері ағын коэффициентімен кері пропорционалды болып көрінді, бұл бассейннің өзен ағыны неғұрлым төмен болса, ағынның климаттық өзгерістерге соғұрлым сезімтал болатынын көрсетеді. Алынған нәтижелер Сырдария өзені алабының су ресурстарының климаттық факторлардың өзгеруіне жоғары сезімтал екенін көрсетті. Өзен ағынының қалыптасуына атмосфералық жауын-шашынның шешуші әсер ететіні, ал потенциалды буланудың артуы алаптың сулылығын төмендететіні анықталды. Зерттеу нәтижелері су ресурстарының болашақтағы өзгерістерін болжау және өңірдегі климаттың өзгеруіне бейімделу стратегияларын жетілдіру мақсатында пайдаланылуы мүмкін.