Арал теңізінің құрғап қалған бөлігіндегі жер асты суларының мониторингтік зерттеу нәтижелерін бағалау
Кілт сөздер:
эоплистоценовые отложения, гидрогеология, грунтовые воды, дельта, экологическая кризисАңдатпа
Амудария мен Сырдария өзендері суларын суаруға қайтымсыз тарту оның азаюына, содан
кейін бұл өзендер ағысының Арал теңізіне толықтай тоқтатылуына алып келді. Аралдың
тіршілігіне ықпал еткен ағынның табиғи балансы мен буланудың бұзылуы Арал экологиялық
катастрофасына – теңіз бен саға экожүйесінің бүлінуіне және Тұран ойпатының табиғи ортасының
қайтымсыз өзгерістеріне алып келді. Теңіз деңгейінің төмендеуіне байланысты жыл сайын жаңа
құрлық жер пайда болуда, ал құрғатудың тылдағы бөлігінде орналасқаны экстрааридті климат
жағдайларында елеулі трансформацияға ұшырайды. Арал теңізінің құрғап қалған түбінде
табиғи кешендердің қалыптасуы мен дамуына ықпал ететін негізгі табиғи фактор жерасты
грунт сулары болып табылады. Ол құрғап қалған теңіз түбінде динамикалық регионалды сызық
және оқшауланған ареал түзуші қалыптасушы табиғи кешендердің (ТК) немесе ландшафттардың
құрылымынан көрінеді.
Мақалада жер асты суларының мониторингі зерттеулер, Арал теңізінің кеуіп қалған бөлігі
нәтижелерін бағалауды сипаттайды. Cудочье-Аджибай, Мойнақ және Аққаланың жер асты
суларының функция деңгейі, гидрохимиялық режимін үш гидрогеологиялық теңестіру болып
табылады.
