Geographical range of small cats (Felinae) in the Kazakh part of Tien Shan

N. Bizhanova; N. Rametov; S. Saparbayev; M. Bespalov; S. Bespalov; T. Zhaparkulov; Ye. Baidavletov; A. Grachev

doi:10.26577/JGEM82320267

Авторлар

Н. Бижанова ҚР ҒЖБМ Зоология институты , Зоология институты https://orcid.org/0000-0002-1804-2511 ##orcid.unauthenticated##
Н. Раметов Tecton Analytics ЖШС https://orcid.org/0000-0002-8346-4147 ##orcid.unauthenticated##
С. Сапарбаев Зоология институты https://orcid.org/0000-0001-8410-9289 ##orcid.unauthenticated##
М. Беспалов Зоология институты https://orcid.org/0000-0002-8947-5162 ##orcid.unauthenticated##
С. Беспалов Зоология институты https://orcid.org/0000-0003-2595-4954 ##orcid.unauthenticated##
Т. Жапарқұлов Іле-Алатау мемлекеттік ұлттық табиғи паркі https://orcid.org/0000-0002-3371-2886 ##orcid.unauthenticated##
Е. Байдавлетов Зоология институты https://orcid.org/0000-0001-7708-8002 ##orcid.unauthenticated##
А. Грачев Зоология институты https://orcid.org/0000-0001-6051-8299 ##orcid.unauthenticated##

DOI:

https://doi.org/10.26577/JGEM82320267

Кілт сөздер:

кіші мысықтылар, жыртқыш сүтқоректілер, жабайы мысықтар, таралу, ерекше қорғалатын табиғи аумақ, Орта Азия, тау экожүйелері, биоәртүрлілікті сақтау

Аңдатпа

Бұл мақалада Қазақстан аумағындағы Тянь-Шаньда мекендейтін үш кіші мысықтылар түрлерінің: Түркістан сілеусінінің (Lynx lynx isabellinus), шұбар мысықтың (Felis lybica ornata) және сабаншының (Otocolobus manul) таралуы, биіктікте таралуы және мекендеу ортасының сипаттамалары туралы деректер келтірілген. 2012 жылдың қаңтарынан 2025 жылдың шілдесіне дейін фотоқақпандар, визуалды бақылаулар, іздерді бақылау және сауалнама жүргізу арқылы жануарлардың кездесулері мен тіршілік әрекетінің іздері туралы 221 тіркеу нүктелері жиналды. Содан кейін деректер SCALP критерийлеріне сәйкес жіктелді. Зерттеу нәтижелері Түркістан сілеусінінің осы түрлердің ішіндегі ең кең таралғаны екенін, Батыс және Солтүстік Тянь-Шаньның барлық ірі өзен аңғарлары мен шатқалдарында кездесетінін және әртүрлі биіктік аймақтары мен биотоптарын алып жатқанын, олардың ішінде қылқан жапырақты ормандар мен бұталардың ерекше қолданатынын көрсетті. Шұбар мысық көбінесе тау бөктерінде, өзен аңғарларында, жағалау ормандарында және бұталы қопаларда мекендеді. Фотоқақпандар деректері бұл түрдің орман белдеуінде мекендейтінін және тұрақты популяциясы бар екенін көрсетеді. Сабаншы негізінен Солтүстік Тянь-Шаньда және кейде Қаратау тауларында кездеседі, ол тегіс беткейлері бар аласа тауларда, аласа төбелерде, жартастарда және тасты беткейлері бар шығыңқы жерлерде мекен етеді. Қоршаған ортаның өзгеруі жағдайында тіршілік ету ортасының тұтастығын сақтау және ұзақ мерзімді мониторинг жүргізу мысық тұқымдасы (Felidae) түрлерінің популяция санының динамикасын бағалау және әртүрлілігін сақтау үшін аса маңызды.

Автор өмірбаяндары

Н. Бижанова, ҚР ҒЖБМ Зоология институты, Зоология институты

биология PhD, ҚР ҒЖБМ ҒК «Зоология институты», Териология зертханасының аға ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: nazerke.bizhanova@zool.kz)
Н. Раметов, Tecton Analytics ЖШС

Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық ғылыми-зерттеу техникалық университетінің «Маркшейдерлік іс және геодезия» кафедрасының докторанты (Алматы, Қазақстан, e-mail: nurkuisa.rametov@gmail.com)
С. Сапарбаев, Зоология институты

ҚР ҒЖБМ ҒК «Зоология институты», Териология зертханасының ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: saltore.saparbaev@zool.kz)
М. Беспалов, Зоология институты

ҚР ҒЖБМ ҒК «Зоология институты», Териология зертханасының кіші ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: maksim.bespalov@zool.kz)
С. Беспалов, Зоология институты

ҚР ҒЖБМ ҒК «Зоология институты», Териология зертханасының кіші ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: sergey.bespalov@zool.kz)
Т. Жапарқұлов, Іле-Алатау мемлекеттік ұлттық табиғи паркі

Іле-Алатау мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің Тау агробиоалуантүрлілігі және ғылыми-зерттеу бөлімінің ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: ile-alatau.nauka@mail.ru)
Е. Байдавлетов, Зоология институты

ҚР ҒЖБМ ҒК «Зоология институты», Териология зертханасының аға ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: erik.b@list.ru)
А. Грачев, Зоология институты

Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындарының ҒЗИ Зоология институты териология зертханасының меңгерушісі (Алматы, Қазақстан, e-mail: alexey.grachev@zool.kz)