Лазерлік сканерлеу негізінде жерасты қазбаларының деформацияларын параметрлік бағалау

Аңдатпа

Мақала жерасты тау-кен қазбаларындағы деформациялық процестерді бақылаудың геодезиялық әдістерін, атап айтқанда лазерлік сканерлеу негізінде деформацияларды параметрлік бағалау әдістемесін жан-жақты зерттеуге арналды. Жұмыста жерасты қазбалары деформацияларының негізгі сипаттамасы ретінде лазерлік сканердің көмегімен тікелей өлшенетін қима аудандарының өзгерістері: көлденең (ΔS) және тік немесе бойлық (ΔP) аудандық параметрлері қолданылатын жаңа кешенді тәсіл әзірленді. Басты назар тау массивінің орнықтылығын бақылаудың жоғары дәлдігін қамтамасыз ететін заманауи лазерлік сканерлеу мен классикалық тахеометриялық өлшеулерді біріктіруге, сондай-ақ осы алынған параметрлер негізінде жыныстардың құрылымдық әлсіреу коэффициентін (К_қә) және материалдың Пуассон коэффициентін одан әрі есептеуге аударылды.  Тәжірибелік зерттеулер оңтүстік-шығыс кенді денесінің (ОШКД) екі терең горизонтында MINEiGeoSight сканерінің көмегімен бес айлық уақыт аралығымен жүргізіліп, үш өлшемді цифрлық модельдерді өзара салыстыру арқылы сәтті орындалды. Нақтыланған деректер тау-кен қазбалары қималарының біркелкі емес кеңею заңдылықтарын айқын түрде көрсетіп, тау жыныстары массивінің жылжу үрдістерін сипаттады. Лазерлік сканерлеуді қолдану деформацияның сыни және қауіпті аймақтарын дәл анықтауға, сонымен қатар өзгеретін учаскелердің нақты геометриялық модельдерін алуға мүмкіндік берді.  Тектоникалық және гравитациялық жүктемелердің қазбалардың тұрақтылығына әсері талданып, терең горизонттардағы кернеулердің ықпалы толық дәлелденді. Тау-кен жұмыстарының қауіпсіздігін арттыру мақсатында осы параметрлік бағалауды ескеретін тұрақты геодезиялық мониторингті ұйымдастыру бойынша тиісті практикалық ұсынымдар әзірленді. Алынған нәтижелер маркшейдерлер, геомеханиктер, инженер-құрылысшылар және жерасты құрылысы жөніндегі мамандар үшін практикалық қызметте және өндірістік іс-тәжірибеде кеңінен қолдануға өте пайдалы болып табылады.