АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ АУДАНДАРЫ БОЙЫНША КӨГАЛДАНУДЫҢ КЕҢІСТІКТІК ӘРТЕКТІЛІГІ: 2025 ЖЫЛҒЫ ЖАЗҒЫ NDVI-КОМПОЗИТ НЕГІЗІНДЕ ЖАЛПЫ ЖӘНЕ ЖОЛ ЖЕЛІСІНЕ ЖАҚЫН КӨГАЛДАНУДЫ (М²/АДАМ) САЛЫСТЫРУ
DOI:
10.26577/JGEM81220265Кілт сөздер:
NDVI, Sentinel-2, жол желісіне жақын қалалық жасыл жамылғы, жасыл кеңістік, Алматы, м²/адамАңдатпа
Бұл зерттеудің мақсаты – Алматы қаласының сегіз әкімшілік ауданы бойынша жасыл жамылғының кеңістіктік әркелкілігін сандық тұрғыдан бағалау және аудандық шекаралар ішіндегі жалпы жасыл жамылғыны жол буфері арқылы анықталған қалалық прокси-аймақпен шектелген жол желісіне жақын қалалық жасыл жамылғымен салыстыру. Бағалау үшін аумақтық және жан басына шаққандағы көрсеткіштер (м²/адам) қолданылды. Зерттеу әдістемесі Sentinel-2 L2A деректеріне (Copernicus Browser) және 2025 жылғы маусым–тамыз айлары үшін бұлттылығы төмен сегіз спутниктік көріністің пиксельдік медианасы негізінде құрастырылған жазғы NDVI композитіне негізделді. Жасыл жамылғы NDVI шекті мәндері арқылы карталанды: негізгі шек ретінде NDVI > 0.30 алынды, ал сезімталдықты талдау үшін NDVI > 0.25 және NDVI > 0.35 мәндері қолданылды. Жол желісіне жақын қалалық жасыл жамылғы QuickOSM арқылы алынған көше желісінің айналасындағы 500 м буфер шегінде орналасқан жасыл пиксельдер ретінде анықталды. Одан кейін QGIS бағдарламасында аудандық деңгейде зоналық статистика есептелді, ал жан басына шаққандағы мәндер (м²/адам) 2025 жылғы 1 шілдедегі ресми халық саны деректері негізінде есептелді (Ұлттық статистика бюросы). Зерттеудің өзіндік ерекшелігі мен құндылығы әкімшілік аумағына ірі табиғи ландшафттар кіретін қала үшін «аумақтық» және «қалалық тінге жақын» жасыл жамылғыны қайталанатын әдіс арқылы ажыратуында. Бұл нәтижелерді түсіндіруді жақсартып, аудандар арасындағы салыстыруларда көрсеткіштердің шамадан тыс жоғары бағалануын азайтады. Нәтижелер көрсеткендей, NDVI > 0.30 кезінде Алматы қаласының жалпы жасыл аумағы 591.45 км² құрайды (254.94 м²/адам), ал жол желісіне жақын қалалық жасыл жамылғы 442.05 км² құрайды (190.54 м²/адам), бұл жалпы жасыл аумақтың 74.7%-ына тең. Аудандық деңгейде жол желісіне жақын қалалық жасыл жамылғы 49.24 м²/адамнан (Алмалы) 476.39 м²/адамға дейін (Медеу) өзгеріп, айырмашылық 9.67 есені құрайды. Ең жоғары көрсеткіштер Медеу, Наурызбай және Түрксіб аудандарында байқалса, ең төмен мәндер Алмалы, Әуезов және Жетісу аудандарында тіркелді. Аудандардың рейтингі NDVI шекті мәндерінің таңдалуына қатысты тұрақты болып қалды (0.25/0.30/0.35).
