ҚЫЗЫЛАҒАЧ ҰЛТТЫҚ ПАРКІНІҢ ЭКОЖҮЙЕЛЕРІНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІНІҢ ӘСЕРІ: БОЛЖАМДАР ЖӘНЕ БЕЙІМДЕЛУ
DOI:
10.26577/Кілт сөздер:
Гызылагач ұлттық паркі, Каспий теңізінің регрессиясы, климаттық бейімделу, орнитофауна, сулы-батпақты алқаптарАңдатпа
Зерттеудің негізгі мақсаты - аймақтық жылыну мен Каспий теңізі регрессиясының әсерінен Гызылагач ұлттық паркі (№168 Рамсар алқабы) экожүйелеріндегі деградациялық процестерге кешенді талдау жасау. Зерттеу жұмысы IPCC-тің болжамды сценарийлерін (RCP4.5 және RCP8.5 модельдері) Жерді мультиспектрлі қашықтықтан зондтау деректерімен синтездеуге негізделген. Эмпирикалық базаны теңіз деңгейінің төмендеуі жағдайындағы сулы-батпақты кешендердің трансформациясын бағалауға бағытталған далалық экспедициялардың нәтижелері (соның ішінде 2025 жылғы ұя салу орындарының жай-күйін тексеру) құрады. Ландшафттардың критикалық аридизацияға және қайталама тұздануға бейімділігінің тұрақты тенденциясы анықталды, бұл гидрофильді биотоптардың терең фрагментациясына әкеп соқтырды. Қоректік базаның деградациясы мен лагуналық жүйелердің экологиялық байланысының үзілуі бұйра бірқазан (Pelecanus crispus) мен қызғылт фламингоның (Phoenicopterus roseus) көші-қон стратегияларының тұрақсыздануына себеп болатыны дәлелденді. Экожүйелік трансформациялардың қазіргі қарқыны дәстүрлі пассивті қорғау шараларының тиімсіздігін көрсетті. Сонымен қатар, коллекторлық-дренаждық желіні жаңғырту арқылы су режимін белсенді түзетуді қарастыратын аумақты бейімделген басқару хаттамасы әзірленіп, негізделді. Алғаш рет климаттық стресс жағдайында жағалау сызығының өзгеруіне жедел әрекет етуге және парктің Каспий бассейніндегі негізгі орнитологиялық рефугиум ретіндегі функциясын сақтауға мүмкіндік беретін динамикалық мониторинг аймақтарының тұжырымдамасы ұсынылды.
