СУ ТАСҚЫНДАРЫНАН КЕЛТІРІЛЕТІН ЗАЛАЛДЫ БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ТУЫНДАУ ТӘУЕКЕЛДЕРІН БАСҚАРУ
DOI:
https://doi.org/10.26577/JGEM20257945Кілт сөздер:
су тасқыны, тәуекелдерді басқару, гидрологиялық модельдеу, аумақтардың осалдығы, әлеуметтік-экономикалық залалАңдатпа
Бұл жұмыста судан пайда болатын төтенше жағдайлар аса өзекті табиғи қауіптердің бірі болып табылатын Қазақстан Республикасындағы су тасқыны тәуекелдерін бағалау мен басқарудың түйінді мәселелері егжей-тегжейлі талданады. Көктемгі кезеңнің ерекшелігіне ерекше назар аударылады, онда қар жамылғысының еруі, өзендерде кептелістердің пайда болуы және температураның күрт өзгеруі су тасқындары қалыптасуының алғышарттары болып табылады. Су тасқынының негізгі себептері, соның ішінде қатты жаңбыр, жер бедерінің ерекшеліктері, антропогендік факторлар, сондай-ақ аумақтардың осалдығын күшейтетін гидротехникалық құрылыстардағы апаттар қарастырылады. Зерттеуде гидрологиялық модельдеу, көпжылдық бақылауларды талдау, ықтимал су басу аймақтарын картаға түсіру әдістері сияқты тәуекелді бағалаудың заманауи тәсілдері ұсынылады:. Инженерлік шешімдерді, табиғатты қорғау шараларын, мониторинг және ерте хабарлау жүйелерін жетілдіруді, сондай-ақ халықтың дайындығы мен хабардарлығын арттыруды біріктіретін кешенді тәсілдің қажеттілігі атап өтіледі. Сонымен қатар, жұмыс климаттың өзгеруіне, гидротехникалық инфрақұрылымның нашарлауына және су ресурстарын өңіраралық және трансшекаралық басқарудың күрделілігіне байланысты сын-қатерлерге назар аударады. Зерттеу нәтижелері аймақтардың тұрақтылығын арттыру және ықтимал зиянды азайту үшін су тәуекелдерін басқару тәжірибесіне ғылыми әдістерді біріктірудің маңыздылығын көрсетеді.
