ПРИРОДНЫЕ ОПАСНОСТИ, СВЯЗАННЫЕ СО СНЕГОМ, НА ТЕРРИТОРИИ КАЗАХСТАНА

В.П. Благовещенский; Н.В. Пиманкина; В.В. Жданов; С.У. Ранова; З.Р. Сайдалиева

doi:10.26577/JGEM202578312

Авторлар

В.П. Благовещенский География және су қауіпсіздігі институты https://orcid.org/0000-0002-8032-283X
Н.В. Пиманкина «Орталық Азия аймақтық гляциологиялық орталығы» ЖШС https://orcid.org/0000-0002-0416-1990
В.В. Жданов География және су қауіпсіздігі институты https://orcid.org/0000-0002-3554-8645
С.У. Ранова География және су қауіпсіздігі институты https://orcid.org/0000-0001-6250-4341
З.Р. Сайдалиева Рединг университетінің география және қоршаған орта ғылымдары кафедрасы https://orcid.org/0000-0001-9116-8332

DOI:

https://doi.org/10.26577/JGEM202578312

Кілт сөздер:

Қазақстан, су тасқыны, қардың еруі, табиғи қауіптер, қар жүктері, қар көшкіндері

Аңдатпа

Қазақстандағы қармен байланысты аса қауіпті табиғи процестер қардың қарқынды еруінен болатын көктемгі су тасқыны; қалың қар жаууы және соның салдарынан болатын қар жүктемелері; сондай-ақ тау беткейлеріндегі қар жамылғысының тұрақтылығының бұзылуынан туындаған қар көшкіні. Мақалада осы құбылыстардың қалыптасуының негізгі факторлары және олардың Қазақстанда таралу заңдылықтары қарастырылған. Жұмыстың ғылыми-тәжірибелік маңыздылығы қауіпті табиғи процестердің зақымдануының алдын алу шараларын әзірлеудің ғылыми негізін құруда. Мақалада көпжылдық бақылаулар материалдары пайдаланылды, олардың негізінде Қазақстанның ойпатты өзендеріндегі көктемгі су тасқыны қаупінің карталары, сондай-ақ таулы аймақтардағы қар жүктемелері мен қар көшкіні қаупінің карталары жасалды. Көбінесе көктемгі қатты су тасқыны Батыс, Солтүстік, Орталық және Шығыс Қазақстанның өзендерінде болады. 2024 жылғы су тасқыны 200 миллиард теңгеден астам шығын әкелді. Алматы облысының Іле Алатауы тауларында қар көшкіні ең үлкен қауіп төндіреді. Бұл аймақта соңғы 75 жылда қар көшкіні 74 адамның өмірін қиған. Ең көп қар жүктемесі Шығыс Қазақстан облысының таулы аймақтарында байқалады. Зерттеу нәтижелері мұздықтардың қауіпті құбылыстарын бақылау және болжау әдістерін әзірлеуге және олардан қорғау шараларын таңдауға негіз бола алады.

Автор өмірбаяндары

В.П. Благовещенский, География және су қауіпсіздігі институты

география ғылымдарының докторы, «География және су қауіпсіздігі институты» АҚ-ның бас ғылыми қызметкері
Н.В. Пиманкина, «Орталық Азия аймақтық гляциологиялық орталығы» ЖШС

(хат-хабарларға арналған автор) - география ғылымдарының кандидаты, ЮНЕСКО
қамқорлығындағы «Орталық Азия өңірлік гляциологиялық орталығы» (ІІ санаттағы) ЖШС-нің қар мен мұздық ресурстары динамикасын мониторингтеу зертханасының жетекші ғылыми қызметкері
В.В. Жданов, География және су қауіпсіздігі институты

техника ғылымдарының кандидаты, «География және су қауіпсіздігі
институты» АҚ-ның жетекші ғылыми қызметкері
С.У. Ранова, География және су қауіпсіздігі институты

география ғылымдарының кандидаты, «География және су қауіпсіздігі
институты» АҚ-ның табиғи қауіптер зертханасының меңгерушісі
З.Р. Сайдалиева, Рединг университетінің география және қоршаған орта ғылымдары кафедрасы

Рединг университетінің География және қоршаған орта ғылымдары
бөлімінің докторанты