Каспий маңындағы аймақтардың ауа бассейнінің ластануын бағалау (ҚазҰУ Хабаршысы. География сериясы, 2018)
Қазақстанның Каспий маңы аймағы мұнай мен газдың бай кен орындарымен байланысты экономикасы дамып келе жатқан аумақ болып сипатталады. Метеорологиялық аспектілербойынша атмосфераның ластану мәселелерінің бірі – ондағы қоспалардың таралу заңдылықтары мен олардың кеңістіктік-уақыттық таралу ерекшеліктерін зерттеу. Бұл зерттеулер атмосфераныңластану жағдайын объективті бағалауға, сондай-ақ ауаның таза болуы үшін жасалатын іс- шараларға негіз бола алады. Бұл мәселелерді шешудің түйіні олардың атмосферада сейілужағдайларына тікелей байланысты. Мақалада Каспий маңы аймағының ауа бассейнінің ластану деңгейі бағаланды. Берілген аймақтың, Ақтау мен Атырау қалаларының ауа бассейнініңластануын бағалау кезінде атмосфераның ластану индексі және атмосфераның климаттық сейілту потенциалы есептелді. Есептеулер нәтижесі бойынша ластану деңгейі метеорологиялықкөрсеткіштерге тәуелді екендігі алынды. Атмосфераның ластану индексі 3,5-5,5 аралығында өзгереді, ол қарастырылып отырған аймақтың қанағаттанарлық жағдайда екендігі анықталды.Атмосфераның ластану индексінің қанағаттанарлық деңгейі және атмосфераның өзін-өзі тазартуының жоғары деңгейі жоғары жел жылдамдығымен (3-4 м/с) айқындалады. Соныменқатар, негізгі ластаушы заттардың (шаң-тозаңның, күкірт диоксидінің (SO2), азот диоксидінің (NO2), көміртегі оксидінің (СO)) орташа жылдық жүрістері қарастырылды.