ӨНДІРІСТІК АЙМАҚТАРДЫҢ РАДИАЦИЯЛЫҚ ФОНЫН ЗЕРТТЕУ (ҚазҰУ Хабаршысы. География сериясы, 2017)
Радиоактивті заттарды кеңінен қолдану топырақтың радионуклидтермен ластану қаупі төнді.Радиация көздері – ядролық қондырғылар, ядролық қаруларды сынау, уран шахтыларыныңқалдықтары. Радиоактивті ластанудың потенциалды көздері ядролық қондырғылардағыапаттар болып табылады. Топырақтың жоғарғы қабатында радиоактивті стронций және цезийконцентрленіп, адам және жануарлар ағзасына түседі.Қоршаған ортада радионуклидтердің көп мөлшерде жинақталуы қайғылы жағдайларға әкеліпсоғуы мүмкін. Радионуклидтердің басым бөлігі топырақта орналасқан, жоғарғы қабатындада және төменгі қабатында да, осыған байланысты олардың көшуі көп жағдайда топырақтыңтүрлеріне, оның гранулометрикалық құрамына, су-физикалық және агрохимиялық қасиеттерінебайланысты болады. Көлденеңінен көшу топырақтың жел эрозиясы, атмосфералық жауын-шашынның шаюы нәтижесінде болады. Көшу жылдамдығы гидрометеорологиялық әсерлерге(желдің жылдамдығы және атмосфералық жауын-шашынның қарқындылығы), жергілікті жердіңрельефіне, топырақтың және өсімдіктердің түрлеріне және нуклидтердің физико-химиялыққасиеттеріне байланысты болады.Сондықтан қоршаған ортаға уақытылы радиационды мониторинг жүргізген жөн.Мақалада Орал қаласындағы өндірістік кәсіпорындардың радиациялық фонын зерттеуіжәне цезий-137 изотобының меншікті активтілігін анықтауы қарастырылды. Зерттеулержыл мезгілдері бойынша жүргізілді. Кәсіпорындар маңындағы ауа, су, топырақ, өсімдіктерқұрамындағы цезий-137 изотобының меншікті активтілігінің өзгеріс заңдылықтарын ұсынамыз.